قرائت انقلابی از قیام عاشورا
قرائت انقلابی از قیام عاشورا
سید صادق حقیقت
خانه اندیشمندان علوم انسانی، تیرماه 1405
الف- مقدمه:
1- قیام عاشورا پدیده ای هرمنوتیکی است و تفاسیر و قرائتهای متفاوتی نسبت به آن وجود دارد.
2- در ادبیات علوم سیاسی انقلاب با قیام تفاوت دارد. حرکت امام حسین(ع) «قیام» بوده است.
3- در اینجا، اما، بحث حول متفاهم عرفی است. بنابراین ممکن است یک قیام انقلابی باشد/ نباشد.
4- انقلابی بودن دو معنا دارد: اول: معنای کلاسیک (ظلم ستیزی)، و دوم: معنای مدرن (واژگونی رژیم قبل توسط رهبر، ایدئولوژی خاص و بسیج مردم).
5- معنای مدرن انقلاب اساساً چپ است.
ب- معنای کلاسیک انقلابی بودن عاشورا:
- امام(ع) بر ظلم ستیزی، و بنی امیه بر کفرستیزی تأکید داشتند.
- امام حسین (ع) : إیاك و ظلم من لا یجد علیك ناصرا إلا الله جل وعز.
- امام حسین (ع) : أیها الناس إن رسول الله (ص ) قال من رأی سلطانا جائرا مستحلا لحرام الله ناكثا عهده مخالفا لسنة رسول الله یعمل فی عباد الله بالإثم و العدوان فلم یغیر علیه بفعل و لا قول كان حقا علی الله أن یدخله مدخله .
ج- معنای مدرن انقلابی بودن عاشورا:
1- در فقه، عنوانی به نام «انقلاب» نداریم (چون مدرن و چپ) است.
2- معنای مدرن انقلاب در اسلام (و تشیع) با مفهوم اسلام سیاسی پیوند خورده است.
3- در این بین، مفاهیم چپ به گفتمان اسلام سیاسی وارد شد.
4- برخی از حاملان آن دکتر شریعتی و صالحی نجف آبادی بودند.
- ماجرای کتاب «شهید جاوید» را این گونه می توان تفسیر کرد.
- شریعتی به ابوذر انقلابی باور داشت، نه ابن سینا.
- مطهری نیز در نقد حسین وارث آدم شریعتی این گونه نوشت:
«این جزوه نوعی توجیه تاریخ بر اساس مادی ماركسیستی و نوعی روضهخوانی ماركسیستی است که برای امام حسین تازگی دارد! طبق این جزوه، به نظر ایشان، آغاز تاریخ بشر اشتراكیت و برابری بود، سپس نابرابری و حق و باطل یعنی مالكیت آغاز میگردد، و از اینجا، جامعه بشر دو بخش میشود؛ آنچنان كه دجله و فرات از یك سرچشمه میجوشند و سپس دو بخش میگردند و از یكدیگر جدا میشوند. دو بخش انسان یعنی دو طبقه: طبقه برخوردار و استثمارگر، و طبقه محروم و استثمار شده. پایان تاریخ بشر نیز اشتراكیت و سوسیالیسم است، و تنها در آن وقت است كه بشر از بلای مالكیت و نظام طبقاتی نجات مییابد و زیربنا خراب میشود، و زیربنای واقعی عدل و داد واقعی درست میگردد؛ و میافزاید: همه تلاشهای انقلابیون تاریخ با زیربنای طبقاتی، دلسوزانه بینتیجه بوده است، و فقط با محو طبقات است كه جامعه به سعادت واقعی خویش نائل میگردد: اَلا بِالْاِشْتِراكِیَّةِ تَطْمَئِنُّ الْقُلوبُ!».
نویسندگان کتاب «الحیاة»، کلمه «فتنه» را به «انقلاب» ترجمه و تفسیر کرده، و به حدیثی مانند «شر امتی الاغنیا» از پیامبر استناد میکنند؛ در حالیکه این حدیث در هیچیک از کتب روایی معتبر ما وجود ندارد.
5- قرائت آخرالزمانی دوگین نیازمند انقلابی دیدن عاشوراست.
6- نتیجه این امر، ایدئولوژیک شدن سنت است. مخالفان آن: سروش، شایگان و طباطبایی.
د- نتیجه
- قیام امام حسین(ع) به معنای کلاسیک (ظلم ستیزی) انقلابی بود.
- در اندیشه متفکران چپ اسلامی، قیام امام(ع) به معنای مدرن نیز انقلابی بود.
- از دیدگاه ناقدان متفکران چپ اسلامی، قیام امام(ع) انقلابی نبود.