صلح جهانی: مقایسه¬ای بین مبنای کانتی و دیدگاهی اسلامی خلاصه مقاله: مقصود از «صلح جهانی» وضعیتی است که در آن همه افراد، گروه‌ها و ملت‌ها با حفظ کرامت انسانی خود از زندگی همراه با عدالت، امنیت، مدارا و همکاری به عنوان یک «حق» برخوردارند؛ و در تعیین سرنوشت خویش و در راستای حفظ این وضعیت در جهان فعالانه مشارکت می‌کنند. از جمله مقومات این تعریف، عامدانه و مدرن بودن این وضعیت است؛ و بنابراین، صرف عدم وجود جنگ و حتی وجود صلح در دوران ماقبل مدرن (که انسان خود را دارای «حق» نمی¬دانست) را شامل نمی¬شود. در حالی که بحث کانت راجع به صلح نظام¬مند به نظر می¬رسد و مباحث وی در حوزه فلسفه سیاسی ریشه در فلسفه اخلاق و معرفت¬شناسی وی دارد، در حوزه تفکر اسلامی کمتر فیلسوفی به شکل نظام¬مند به این مقوله پرداخته، و در حوزه فقه سیاسی نیز آرای متشتت و متهافتی به چشم می¬خورد. در مجموع، موضوع صلح نزد اندیشمندان اسلامی در حوزه فلسفه سیاسی تهی، و در حوزه فقه سیاسی متهافت است. به هر حال، «دیدگاه اسلامی» در عنوان مقاله، بر نظریه همروی تأکید دارد که نگارنده آن را پی¬گیری می¬کند. اگر تعامل و همروی ادله متنی و ادله فرامتنی را به عنوان اصل موضوعه قبول کنیم (و بنابراین در این مقاله در صدد توصیف و تأیید آن نباشیم)، به نظر می¬رسد در ضمن وجود برخی مشابهت¬ها بین صلح¬گرایی کانتی و مبانی اسلامی، تفاوت¬های مبنایی بین آن دو وجود داشته باشد. در بین دیدگاه¬های اسلامی، البته، قرائت¬های بنیادگرایانه و خشونت¬گرایانه¬ای وجود دارد که صلح را جز در موارد استثنایی نمی¬پذیرد؛ و بنابراین، با دیدگاه کانتی در حوزه نتایج نیز واگرایی اساسی دارد. برخی دیدگاه¬های شیعی نیز در ضمن اعتقاد به ولایت فقیه، جهاد ابتدایی را به معنای اعلان جنگ با کفار قبول دارند؛ و استفاده از خشونت توسط اقلیت علیه اکثریت را مجاز می¬دانند. برعکس، دیدگاهی که نسبت به ذات انسان، جایگاه اخلاق و اخلاق سیاسی، عقل¬گرایی، اصالت صلح، قرائت خاص از جهاد ابتدایی، اصل احترام به قراردادهای بین¬المللی و تحدید مسئولیت¬های فراملی توسط آن¬ها، ایدئال نبودن مرزهای بین¬المللی (در عین پذیرش آن در شرایط کنونی) و مانند آن در نظریه همروی وجود دارد، امکان نسبت¬سنجی صلح¬گرایی با دیدگاه کانتی را میسر می¬کند. این مقاله در صدد بررسی این مدعاست که هرچند بین دیدگاه کانت و دیدگاه اسلامی نقاط مشترک زیادی (از جمله موارد فوق) وجود دارد، ولی تفاوت¬هایی مبنایی نیز به چشم می¬خورد. دیدگاه کانت به عنوان دیدگاهی لیبرالی بر فرد جدا شده از جمع تأکید دارد؛ و نمی¬تواند حقوق بشر غنی شده توسط سنت و دین را به همراه داشته باشد.